ઓમ્બડ્સમેન

આ યોજના બેંકો દ્વારા આપવામાં આવતી અમુક સેવાઓને લગતી ફરિયાદોના નિરાકરણને સક્ષમ કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે અને આવી ફરિયાદોના સંતોષ અથવા પતાવટને સરળ બનાવવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે રજૂ કરવામાં આવી છે.

ક્રમ નંબર અરજીઓ
(1) આ યોજનાને બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન સ્કીમ, 2006 કહી શકાય.
(2) તે રિઝર્વ બેંક નિર્દિષ્ટ કરી શકે તેવી તારીખે અમલમાં આવશે.
(3) તે સમગ્ર ભારતમાં વિસ્તરશે.
(4) આ યોજના યોજના હેઠળ વ્યાખ્યાયિત કર્યા મુજબ બેંકના ભારતમાં વ્યવસાયને લાગુ પડશે.

ક્રમ નંબર યોજનાનું સસ્પેન્શન
(1) રિઝર્વ બેંક, જો તે સંતુષ્ટ હોય કે આવું કરવું તે યોગ્ય છે, તો તે ઓર્ડર દ્વારા, યોજનાની બધી અથવા કોઈપણ જોગવાઈઓનું સંચાલન, સામાન્ય રીતે અથવા સંબંધિત કોઈપણ ઉલ્લેખિત બેંક.
(2) રિઝર્વ બેંક, ઓર્ડર દ્વારા, તેને યોગ્ય લાગે તે મુજબ, ઉપરોક્ત મુજબ આદેશ આપવામાં આવેલ કોઈપણ સસ્પેન્શનની અવધિ સમયાંતરે વધારી શકે છે.

ક્રમ નંબર વ્યાખ્યાઓ
(1) 'પુરસ્કાર' એટલે યોજના અનુસાર બેંકિંગ લોકપાલ દ્વારા પસાર કરાયેલ એવોર્ડ.
(2) 'અપીલેટ ઓથોરિટી' એટલે યોજના અમલમાં મૂકનાર રિઝર્વ બેંકના વિભાગના હવાલે ડેપ્યુટી ગવર્નર.
(3) 'અધિકૃત પ્રતિનિધિ' એટલે ફરિયાદકર્તા દ્વારા તેમના વતી કાર્ય કરવા અને તેમની ફરિયાદની વિચારણા માટે બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન સમક્ષ યોજના હેઠળની કાર્યવાહીમાં તેમનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે યોગ્ય રીતે નિયુક્ત અને અધિકૃત વ્યક્તિ.
(4) 'બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન' એટલે સ્કીમના ક્લોઝ 4 હેઠળ નિયુક્ત કોઈપણ વ્યક્તિ
(5) બેંકિંગ રેગ્યુલેશન એક્ટ, 1949 (અધિનિયમ 10 1949 ની), અથવા 'પ્રાથમિક સહકારી બેંક' જે તે અધિનિયમની કલમ 56 ની કલમ (c) માં વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી છે અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક અધિનિયમ, 1934 (1934 નો અધિનિયમ 2) ની બીજી સૂચિમાં સમાવિષ્ટ છે. ભારતમાં વ્યાપારનું સ્થળ, પછી ભલે આવી બેંક ભારતમાં સામેલ હોય કે ભારત બહાર.
(6) 'ફરિયાદ' એટલે યોજનાના કલમ 8 માં ઉલ્લેખિત બેંકિંગ સેવામાં ખામી હોવાનો આરોપ લગાવતી ફરિયાદ ધરાવતી લેખિતમાં અથવા ઇલેક્ટ્રોનિક માધ્યમ દ્વારા રજૂઆત.
(7) 'રિઝર્વ' બેંક એટલે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા એક્ટ, ૧૯૩૪ (૧૯૩૪નો ૨) ની કલમ ૩ દ્વારા રચાયેલી ભારતીય રિઝર્વ બેંક.
(8) 'આ યોજના' નો અર્થ બેંકિંગ લોકપાલ યોજના, 2006 છે.
(9) 'સચિવાલય' એટલે યોજનાના કલમ 6 ના પેટા-ખંડ (1) મુજબ રચાયેલ કાર્યાલય.
(10) 'સમાધાન' એટલે યોજનાના કલમ ૧૧ હેઠળ સમાધાન અથવા મધ્યસ્થી દ્વારા પક્ષકારો દ્વારા કરવામાં આવેલ કરાર.

નિમણૂક અને કાર્યકાળ

ક્રમ નંબર નિમણૂક અને કાર્યકાળ
(1) રિઝર્વ બેંક તેના એક અથવા વધુ અધિકારીઓને ચીફ જનરલ મેનેજર અથવા જનરલ મેનેજરના હોદ્દા પર નિમણૂક કરી શકે છે જેઓ તેમને યોજના દ્વારા અથવા તે હેઠળ સોંપવામાં આવેલા કાર્યો કરવા માટે બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન તરીકે ઓળખાય છે.
(2) ઉપરોક્ત કલમ હેઠળ બેંકિંગ લોકપાલની નિમણૂક એક સમયે ત્રણ વર્ષથી વધુ ન હોય તેવા સમયગાળા માટે થઈ શકે છે.


કાર્યાલયનું સ્થાન અને હંગામી મુખ્યાલય

ક્રમ નંબર ઓફિસ અને કામચલાઉ મુખ્યાલય
(1) બેન્કિંગ ઓમ્બડ્સમેનનું કાર્યાલય રિઝર્વ બેન્ક દ્વારા નિર્દિષ્ટ કરી શકાય તેવા સ્થળોએ સ્થિત હોવું જોઈએ.
(2) ફરિયાદોનો ઝડપી નિકાલ કરવા માટે, બેંકિંગ લોકપાલ તેમના અધિકારક્ષેત્રની અંદર એવી જગ્યાઓ પર બેઠકો યોજી શકે છે જે તેમની સમક્ષ ફરિયાદ અથવા સંદર્ભના સંદર્ભમાં તેમના દ્વારા જરૂરી અને યોગ્ય ગણાય.


સચિવાલય

ક્રમ નંબર સચિવાલય
(1) બેંકિંગ લોકપાલના સચિવાલય તરીકે કામ કરવા માટે જરૂરી ગણાય તે રીતે રિઝર્વ બેંક તેના અધિકારીઓ અથવા અન્ય કર્મચારીઓની સંખ્યાને બેંકિંગ લોકપાલની ઓફિસમાં નિયુક્ત કરશે.
(2) સચિવાલયનો ખર્ચ રિઝર્વ બેંક દ્વારા ઉઠાવવામાં આવશે.

સત્તા અને અધિકારક્ષેત્ર

ક્રમ નંબર સત્તા અને અધિકારક્ષેત્ર
(1) રિઝર્વ બેંક એ પ્રાદેશિક મર્યાદાનો ઉલ્લેખ કરશે કે જેમાં યોજનાના ક્લોઝ 4 હેઠળ નિમણૂક કરાયેલ દરેક બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેનની સત્તા વિસ્તારશે.
(2) બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન કલમ 8 માં ઉલ્લેખિત આધારો પર દાખલ કરવામાં આવેલી બેંકિંગ અથવા અન્ય સેવાઓમાંની ખામીઓને લગતી ફરિયાદો પ્રાપ્ત કરશે અને ધ્યાનમાં લેશે, ફરિયાદ કરવામાં આવેલી સેવામાં ખામીના નાણાકીય મૂલ્યને ધ્યાનમાં લીધા વિના અને કરાર દ્વારા અથવા સમાધાન અને મધ્યસ્થી દ્વારા તેમના સંતોષ અથવા સમાધાનની સુવિધા આપશે. સંબંધિત બેંક અને પીડિત પક્ષકારો અથવા યોજનાની જોગવાઈઓ અનુસાર એવોર્ડ પસાર કરીને.
(3) બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન તેની ઓફિસ પર સુપરિન્ટેન્ડન્સ અને નિયંત્રણની સામાન્ય સત્તાઓનો ઉપયોગ કરશે અને ત્યાંના વ્યવસાયના સંચાલન માટે જવાબદાર રહેશે.
(4) બેંકિંગ લોકપાલની ઓફિસ રિઝર્વ બેંક સાથે પરામર્શ કરીને પોતાના માટે વાર્ષિક બજેટ તૈયાર કરશે અને ભારતીય રિઝર્વ બેંકના ખર્ચ નિયમો, 2005ની તર્જ પર મંજૂર બજેટમાં ખર્ચની સત્તાઓનો ઉપયોગ કરશે.
(5) બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન ગવર્નર, રિઝર્વ બેંકને દર વર્ષે 30મી જૂનના રોજ એક અહેવાલ મોકલશે, જેમાં અગાઉના નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન તેમની ઓફિસની પ્રવૃત્તિઓની સામાન્ય સમીક્ષા શામેલ છે અને રિઝર્વ બેંક નિર્દેશિત કરી શકે તેવી અન્ય માહિતી પ્રદાન કરશે. રિઝર્વ બેંક, જો તે જાહેર હિતમાં આવું કરવાનું જરૂરી સમજે તો, બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન પાસેથી પ્રાપ્ત અહેવાલ અને માહિતીને આવા સંકલિત સ્વરૂપમાં અથવા અન્યથા તેને યોગ્ય લાગે તે રીતે પ્રકાશિત કરી શકે છે.

ક્રમ નં ફરિયાદના મેદાન
1 કોઈપણ વ્યક્તિ ઈન્ટરનેટ બેંકિંગ અથવા અન્ય સેવાઓ સહિત બેંકિંગમાં ખામી હોવાનો આરોપ લગાવતા નીચેના કોઈપણ આધાર પર અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા બેંકિંગ લોકપાલ સમક્ષ ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે.

(a) ચેક, ડ્રાફ્ટ, બિલ વગેરેની ચુકવણી અથવા સંગ્રહમાં બિન-ચુકવણી અથવા અતિશય વિલંબ;

(b) કોઈપણ હેતુ માટે રજૂ કરાયેલ નાના મૂલ્યની નોટોની પૂરતા કારણ વિના સ્વીકૃતિ ન આપવી અને તેના સંદર્ભમાં કમિશન વસૂલવા માટે;

(c) રજૂ કરાયેલા સિક્કાઓની પૂરતા કારણ વિના સ્વીકૃતિ ન આપવી અને તેના સંદર્ભમાં કમિશન વસૂલવા માટે;

(d) ઇનવર્ડ રેમિટન્સની ચુકવણીમાં બિન-ચુકવણી અથવા વિલંબ;

(e) ડ્રાફ્ટ, પે ઓર્ડર અથવા બેંકર્સ ચેક જારી કરવામાં અથવા વિલંબ કરવામાં નિષ્ફળતા;

(f) નિર્ધારિત કાર્યકારી કલાકોનું પાલન ન કરવું;

(g) બેંક અથવા તેની કંપની દ્વારા લેખિતમાં વચન આપેલ બેંકિંગ સુવિધા (લોન અને એડવાન્સ સિવાય) પૂરી પાડવામાં નિષ્ફળતા અથવા વિલંબ ડાયરેક્ટ સેલિંગ એજન્ટો;

(h) વિલંબ, પક્ષકારોના ખાતામાં રકમ જમા ન કરાવવી, ડિપોઝિટની ચુકવણી ન કરવી અથવા બેંકમાં રાખવામાં આવેલા કોઈપણ બચત, ચાલુ અથવા અન્ય ખાતામાં થાપણો પર વ્યાજ દર પર લાગુ પડતા રિઝર્વ બેંકના નિર્દેશોનું પાલન ન કરવું

(i) વિદેશમાંથી તેમના રેમિટન્સ, ડિપોઝિટ અને અન્ય બેંક સંબંધિત બાબતોના સંબંધમાં ભારતમાં ખાતા ધરાવતા બિન-નિવાસી ભારતીયો તરફથી ફરિયાદો;

(j) ઇનકાર માટે કોઈપણ માન્ય કારણ વિના ડિપોઝિટ ખાતા ખોલવાનો ઇનકાર;

(k) ગ્રાહકને પૂરતી પૂર્વ સૂચના વિના શુલ્ક વસૂલવા;
2 બેંક અથવા તેની પેટાકંપનીઓ દ્વારા ભારતમાં ATM/ડેબિટ કાર્ડ અને પ્રીપેડ કાર્ડની કામગીરી પર રિઝર્વ બેંકની સૂચનાઓનું પાલન ન કરવું એ નીચેનામાંથી કોઈપણ પર છે:

(a) એકાઉન્ટ ડેબિટ થયું પરંતુ એટીએમ દ્વારા રોકડ વિતરિત કરવામાં આવી નથી< br>
(b) એટીએમમાંથી એક ઉપાડ માટે અથવા પીઓએસ ટ્રાન્ઝેક્શન માટે એક કરતા વધુ વખત એકાઉન્ટ ડેબિટ થયું

(c) એટીએમ દ્વારા વિતરિત રોકડની ઓછી/વધારાની રકમ

(ડી) ડેબિટ કાર્ડ અથવા કાર્ડની વિગતોનો ઉપયોગ કર્યા વિના ખાતામાં

(e) ચોરાયેલા/ક્લોન કરેલા કાર્ડનો ઉપયોગ

(f) અન્ય
3 બેંક અથવા તેની પેટાકંપનીઓ દ્વારા નીચેનામાંથી કોઈપણ પર ક્રેડિટ કાર્ડ ઓપરેશન્સ પર રિઝર્વ બેંકની સૂચનાઓનું પાલન ન કરવું:

(a) ઍડ-ઑન કાર્ડ્સ, કાર્ડ્સ માટે વીમો વગેરે માટે અવાંછિત કૉલ્સ.

(b) જીવનભર મફતમાં જારી કરાયેલા કાર્ડ્સ પર વાર્ષિક ફી વસૂલવી

(c) ખોટું બિલિંગ/ખોટી ડેબિટ

(d) ધમકીભર્યા કૉલ્સ/ પુનઃપ્રાપ્તિ એજન્ટો દ્વારા વસૂલાતનો અયોગ્ય અભિગમ સહિત રિકવરી એજન્ટોની સંલગ્નતા અંગે રિઝર્વ બેંકની માર્ગદર્શિકાનું પાલન ન કરવું

(e) ક્રેડિટ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરોને ખોટી રીતે જાણ કરાયેલ ક્રેડિટ માહિતીના કારણે ક્રેડિટ સ્ટેટસની સમીક્ષા કરવામાં અને તેને સુધારવામાં વિલંબ અથવા નિષ્ફળતા.

( f) અન્ય
4 બેંક દ્વારા ભારતમાં મોબાઈલ બેંકિંગ / ઈલેક્ટ્રોનિક બેંકિંગ સેવા સંબંધી રિઝર્વ બેંકની સૂચનાઓનું પાલન ન કરવું નીચેનામાંથી કોઈપણ પર:

(a) ઓનલાઈન પેમેન્ટ / ફંડ ટ્રાન્સફરને અસર કરવામાં વિલંબ અથવા નિષ્ફળતા,< br>
(b) અનધિકૃત ઇલેક્ટ્રોનિક ચુકવણી / ફંડ ટ્રાન્સફર,
 
5 બિન-વિતરણ અથવા પેન્શનના વિતરણમાં વિલંબ (ફરિયાદ સંબંધિત બેંકની કાર્યવાહીને આભારી હોઈ શકે છે, પરંતુ તેના કર્મચારીઓના સંદર્ભમાં નહીં)
6 ઇશ્યૂ કરવાનો ઇનકાર અથવા જારી કરવામાં વિલંબ, અથવા સેવામાં નિષ્ફળતા અથવા સરકારી સિક્યોરિટીઝની સર્વિસિંગ અથવા રિડેમ્પશનમાં વિલંબ
7 યોગ્ય સૂચના વિના અથવા પૂરતા કારણ વિના ડિપોઝિટ ખાતાઓને બળજબરીથી બંધ કરવા
9 એકાઉન્ટ્સ બંધ કરવાનો ઇનકાર અથવા બંધ કરવામાં વિલંબ
10 બેંક દ્વારા અપનાવવામાં આવેલ વાજબી વ્યવહાર કોડનું પાલન ન કરવું; અને
11 બેંકિંગ કોડ્સ અને સ્ટાન્ડર્ડ્સ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા દ્વારા જારી કરાયેલ અને બેંક દ્વારા અપનાવવામાં આવેલી બેંકની ગ્રાહકો પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાઓના કોડની જોગવાઈઓનું પાલન ન કરવું.
12 બેંકો દ્વારા રિકવરી એજન્ટોની સંલગ્નતા અંગે રિઝર્વ બેંકની માર્ગદર્શિકાનું પાલન ન કરવું.
13 નીચેની બાબતમાં બેંકો દ્વારા વીમા/મ્યુચ્યુઅલ ફંડ/અન્ય તૃતીય પક્ષ રોકાણ ઉત્પાદનોના વેચાણ જેવી પેરા-બેંકિંગ પ્રવૃત્તિઓ પર રિઝર્વ બેંકની માર્ગદર્શિકાનું પાલન ન કરવું:

(a) તૃતીય પક્ષ નાણાકીય ઉત્પાદનોનું અયોગ્ય, અયોગ્ય વેચાણ .

(b) બિન-પારદર્શકતા/વેચાણમાં પર્યાપ્ત પારદર્શિતાનો અભાવ

(c) ઉપલબ્ધ ફરિયાદ નિવારણ પદ્ધતિની બિન-જાહેરતા

(d) વિલંબ અથવા ઇનકાર બેંકો દ્વારા વેચાણ પછીની સેવાની સુવિધા
 
14 બેંકિંગ અથવા અન્ય સેવાઓના સંબંધમાં રિઝર્વ બેંક દ્વારા જારી કરાયેલા નિર્દેશોના ઉલ્લંઘનને લગતી અન્ય કોઈપણ બાબત.
15 લોન અને એડવાન્સિસના સંદર્ભમાં બેંકિંગ સેવામાં ઉણપનો આક્ષેપ કરતી નીચેનામાંથી કોઈપણ એક આધાર પર ફરિયાદ અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન પાસે નોંધાવી શકાય છે:

(a) વ્યાજ દરો પર રિઝર્વ બેંકના નિર્દેશોનું પાલન ન કરવું;

(b) લોન અરજીઓના નિકાલ માટે મંજૂર કરવામાં વિલંબ, વિતરણ અથવા નિર્ધારિત સમયપત્રકનું પાલન ન કરવું;

(c) લોન માટેની અરજીનો સ્વીકાર ન કરવા માટે માન્ય કારણો આપ્યા વિના અરજદાર;

(ડી) બેંક દ્વારા અપનાવવામાં આવેલ ધિરાણકર્તાઓ માટેના વાજબી પ્રેક્ટિસ કોડની જોગવાઈઓનું પાલન ન કરવું અથવા ગ્રાહકો માટે બેંકની પ્રતિબદ્ધતાની સંહિતા, જેમ બને તેમ હોય.

( e) બેંકો દ્વારા રિકવરી એજન્ટોની સંલગ્નતા અંગે રિઝર્વ બેંકની માર્ગદર્શિકાનું પાલન ન કરવું; અને

(f) આ હેતુ માટે સમયાંતરે રિઝર્વ બેંક દ્વારા નિર્દિષ્ટ કરવામાં આવેલ રિઝર્વ બેંકની કોઈપણ અન્ય દિશા કે સૂચનાનું પાલન ન કરવું.
 
16 આ વતી રિઝર્વ બેંક દ્વારા સમયાંતરે નિર્દિષ્ટ કરવામાં આવી હોય તેવી અન્ય બાબતો સાથે બેંકિંગ લોકપાલ પણ વ્યવહાર કરી શકે છે.

ક્રમ નં ફરિયાદના મેદાન
1 સ્કીમના ક્લોઝ 8 માં ઉલ્લેખિત કોઈપણ એક અથવા વધુ આધારો પર બેંક સામે ફરિયાદ હોય તેવી કોઈપણ વ્યક્તિ પોતે અથવા તેના અધિકૃત પ્રતિનિધિ (એડવોકેટ સિવાય) દ્વારા બેંકિંગ લોકપાલને ફરિયાદ કરી શકે છે જેના અધિકારક્ષેત્રમાં જેની સામે ફરિયાદ બેંકની શાખા કે ઓફિસ આવેલી છે. પૂરી પાડવામાં આવેલ છે કે ક્રેડિટ કાર્ડ અને કેન્દ્રીયકૃત કામગીરી સાથેની અન્ય પ્રકારની સેવાઓની કામગીરીમાંથી ઉદભવતી ફરિયાદ બેંકિંગ લોકપાલ સમક્ષ દાખલ કરવામાં આવશે જેના પ્રાદેશિક અધિકારક્ષેત્રમાં ગ્રાહકનું બિલિંગ સરનામું સ્થિત છે.
2 લેખિતમાં ફરિયાદ ફરિયાદી અથવા તેના અધિકૃત પ્રતિનિધિ દ્વારા યોગ્ય રીતે સહી થયેલ હોવી જોઈએ અને શક્ય હોય ત્યાં સુધી, પરિશિષ્ટ 'A' માં ઉલ્લેખિત ફોર્મમાં અથવા સંજોગો સ્વીકારે ત્યાં સુધી તેની નજીકમાં સ્પષ્ટપણે જણાવવું જોઈએ:

(a) ફરિયાદીનું નામ અને સરનામું

(b) જે બેંકની સામે ફરિયાદ કરવામાં આવી છે તેની શાખા અથવા ઓફિસનું નામ અને સરનામું

(c) હકીકતો ફરિયાદને જન્મ આપવો

(d) ફરિયાદીને થયેલા નુકસાનની પ્રકૃતિ અને હદ

(e) માંગવામાં આવેલી રાહત.
 
3 ફરિયાદીએ ફરિયાદ સાથે, દસ્તાવેજોની નકલો, જો કોઈ હોય તો, જેના પર તેણે વિશ્વાસ રાખવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે અને આ કલમની પેટા-કલમ (3) હેઠળ ફરિયાદ જાળવી રાખવા યોગ્ય છે તેવી ઘોષણા સાથે ફાઇલ કરશે.
4 ઈલેક્ટ્રોનિક માધ્યમથી કરવામાં આવેલી ફરિયાદ પણ બેંકિંગ લોકપાલ દ્વારા સ્વીકારવામાં આવશે અને આવી ફરિયાદની પ્રિન્ટ આઉટ બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેનના રેકોર્ડ પર લેવામાં આવશે.
5 તે બેંકિંગ લોકપાલ કેન્દ્ર સરકાર અથવા રિઝર્વ બેંક દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલી આ યોજના દ્વારા આવરી લેવામાં આવતી ફરિયાદોને પણ ધ્યાનમાં લેશે અને નિકાલ માટે બેંકિંગ લોકપાલને મોકલવામાં આવશે.
6 બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેનને કોઈ ફરિયાદ જૂઠું બોલશે નહીં સિવાય કે:-

(a) ફરિયાદીએ, બેંકિંગ લોકપાલને ફરિયાદ કરતા પહેલા, બેંકને લેખિત રજૂઆત કરી હતી અને બેંકે ફરિયાદ અથવા ફરિયાદીને નકારી દીધી હતી. બેંકને તેમની રજૂઆત મળ્યા પછી એક મહિનાની અંદર કોઈ જવાબ મળ્યો ન હતો અથવા ફરિયાદી બેંક દ્વારા તેમને આપવામાં આવેલા જવાબથી સંતુષ્ટ નથી;

(b) ફરિયાદ એક કરતાં વધુ સમય પછી કરવામાં આવી નથી ફરિયાદીને તેની રજૂઆતનો બેંકનો જવાબ મળ્યાના વર્ષ પછી અથવા, જ્યાં કોઈ જવાબ મળ્યો નથી, બેંકને રજૂઆતની તારીખના એક વર્ષ અને એક મહિના પછી નહીં;

(c) ફરિયાદ એ કાર્યવાહીના સમાન કારણના સંદર્ભમાં નથી કે જે અગાઉની કોઈપણ કાર્યવાહીમાં બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન દ્વારા યોગ્યતાના આધારે પતાવટ કરવામાં આવી હતી અથવા તેની સાથે વ્યવહાર કરવામાં આવ્યો હતો, પછી ભલે તે સમાન ફરિયાદી અથવા એક અથવા વધુ ફરિયાદીઓ અથવા એક અથવા વધુ સંબંધિત પક્ષકારો પાસેથી પ્રાપ્ત થાય કે ન હોય. ક્રિયાના કારણ સાથે ;

(d) ફરિયાદ એ કાર્યવાહીના એ જ કારણને લગતી નથી, જેના માટે કોઈપણ કોર્ટ, ટ્રિબ્યુનલ અથવા લવાદી અથવા અન્ય કોઈપણ ફોરમ સમક્ષ કોઈપણ કાર્યવાહી બાકી છે અથવા કોઈ હુકમનામું અથવા એવોર્ડ અથવા ઓર્ડર પસાર કરવામાં આવ્યો છે. આવી કોઈપણ કોર્ટ, ટ્રિબ્યુનલ, આર્બિટ્રેટર અથવા ફોરમ;

(e) ફરિયાદ વ્યર્થ અથવા ઉશ્કેરણીજનક નથી; અને

(f) આવા દાવાઓ માટે ભારતીય મર્યાદા અધિનિયમ, 1963 હેઠળ નિર્ધારિત મર્યાદાની મુદત પૂરી થાય તે પહેલાં ફરિયાદ કરવામાં આવે છે.
 

ક્રમ નં માહિતી માટે કૉલ કરવાની શક્તિ
(1) આ યોજના હેઠળ તેમની ફરજો નિભાવવાના હેતુસર, બેંકિંગ લોકપાલ, જેની સામે ફરિયાદ કરવામાં આવી છે તે બેંક અથવા ફરિયાદ સાથે સંબંધિત કોઈપણ બેંકને કોઈપણ માહિતી પ્રદાન કરવા અથવા ફરિયાદ સંબંધિત કોઈપણ દસ્તાવેજની પ્રમાણિત નકલો પ્રદાન કરવાની જરૂર પડી શકે છે. અથવા તેના કબજામાં હોવાનો આરોપ છે.

પર્યાપ્ત કારણ વિના વિનંતીનું પાલન કરવામાં બેંકની નિષ્ફળતાના કિસ્સામાં, બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન, જો તેને યોગ્ય લાગે, તો અનુમાન લગાવી શકે છે. કે જો માહિતી પૂરી પાડવામાં આવે અથવા જો આપવામાં આવે તો તેની નકલો બેંક માટે પ્રતિકૂળ હશે.
(2) બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન તેમની ફરજો નિભાવતી વખતે તેમના જ્ઞાન અથવા કબજામાં આવી શકે તેવી કોઈપણ માહિતી અથવા દસ્તાવેજની ગોપનીયતા જાળવશે અને આવી માહિતી અથવા દસ્તાવેજ પ્રદાન કરનાર વ્યક્તિની સંમતિ સિવાય કોઈપણ વ્યક્તિને આવી માહિતી અથવા દસ્તાવેજ જાહેર કરશે નહીં.

પરંતુ કે આ કલમમાંનું કંઈપણ બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેનને અન્ય પક્ષકારો અથવા પક્ષકારોને ફરિયાદમાં આપેલી માહિતી અથવા દસ્તાવેજને જાહેર કરતા અટકાવશે નહીં કે તેનું પાલન કરવા માટે તેને વાજબી રીતે જરૂરી માનવામાં આવે છે. કોઈપણ કાનૂની જરૂરિયાત અથવા કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો અને કાર્યવાહીમાં વાજબી રમત.

ક્રમ નં કરાર દ્વારા ફરિયાદનું સમાધાન
1 શક્ય તેટલું જલદી, બેંકિંગ લોકપાલે કલમની પેટા-કલમ (3) માં ઉલ્લેખિત નોડલ અધિકારીની સલાહ હેઠળ ફરિયાદમાં નામ આપવામાં આવેલ બેંકની શાખા અથવા કાર્યાલયને ફરિયાદની નકલ મોકલવાની રહેશે. 15, અને ફરિયાદી અને બેંક વચ્ચે સમાધાન અથવા મધ્યસ્થી દ્વારા કરાર દ્વારા ફરિયાદના સમાધાનને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રયાસ કરો.
2 ફરિયાદના પતાવટને પ્રોત્સાહન આપવાના હેતુ માટે, બેંકિંગ લોકપાલ પુરાવાના કોઈપણ નિયમોથી બંધાયેલો રહેશે નહીં અને તે એવી પ્રક્રિયાને અનુસરી શકે છે જે તે ન્યાયી અને યોગ્ય ગણી શકે, જે, જોકે, ઓછામાં ઓછું, બેંકિંગ લોકપાલને જરૂરી રહેશે કે બેંક દ્વારા કરવામાં આવેલ લેખિત સબમિશન પર સમય મર્યાદામાં દસ્તાવેજી પુરાવા સાથે ફરિયાદકર્તાને તેની/તેણીની રજૂઆતો લેખિતમાં રજૂ કરવાની તક પૂરી પાડો.

જો કે જ્યાં બેંકિંગ લોકપાલનો અભિપ્રાય છે કે બંને પક્ષો દ્વારા રજૂ કરાયેલા દસ્તાવેજી પુરાવા અને લેખિત રજૂઆતો નિર્ણય પર પહોંચવા માટે પૂરતા નિર્ણાયક નથી, તે બેંક અથવા સંબંધિત પેટાકંપની અને ફરિયાદીની સાથે મળીને સમાધાનકારી ઠરાવને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક બેઠક બોલાવી શકે છે.

વધુ જોગવાઈ છે કે જ્યાં આવી મીટિંગ યોજવામાં આવે છે અને તે ફરિયાદના પરસ્પર સ્વીકાર્ય નિરાકરણમાં પરિણમે છે, મીટિંગની કાર્યવાહીનું દસ્તાવેજીકરણ કરવામાં આવશે અને પક્ષકારો દ્વારા ખાસ કરીને જણાવવામાં આવશે કે ey ઠરાવ માટે સંમત છે અને ત્યારપછી બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન પતાવટની શરતો સાથે પતાવટની હકીકતને રેકોર્ડ કરતો ઓર્ડર પસાર કરશે.
3 બેંકિંગ લોકપાલ નીચેનામાંથી કોઈપણ સંજોગોમાં ફરિયાદનું નિરાકરણ થયું હોય તેવું માની શકે છે:

(a) જ્યાં ફરિયાદી દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલી ફરિયાદનું નિરાકરણ બેંક અથવા બેંકની સંબંધિત પેટાકંપની દ્વારા બેંકિંગ લોકપાલના હસ્તક્ષેપથી કરવામાં આવ્યું હોય; અથવા

(b) ફરિયાદી, લેખિતમાં હોય કે અન્યથા, સમાધાન અને મધ્યસ્થી પ્રયાસોના આધારે બેંકિંગ લોકપાલ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવેલી ફરિયાદના નિરાકરણની રીત અને હદ સાથે સંમત થાય છે; અથવા

(c) બેંકિંગ લોકપાલના મતે, બેંકે પ્રચલિત બેંકિંગ ધોરણો અને પ્રથાઓનું પાલન કર્યું છે અને ફરિયાદીને યોગ્ય માધ્યમો દ્વારા આ અંગે જાણ કરવામાં આવી છે અને જો ફરિયાદીના વાંધાઓ હોય તો તે બેંકિંગ લોકપાલ દ્વારા આપવામાં આવેલા સમયમર્યાદામાં પ્રાપ્ત થતા નથી.
4 બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન સમક્ષની કાર્યવાહી સારાંશની પ્રકૃતિની રહેશે.

ક્રમ નં બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન દ્વારા એવોર્ડ
1 જો ફરિયાદ મળ્યાની તારીખથી એક મહિનાની અંદર અથવા બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન પક્ષકારોને મંજૂરી આપી શકે તેવા વધુ સમયગાળાની અંદર કરાર દ્વારા ફરિયાદનું સમાધાન કરવામાં ન આવે તો, તે પક્ષકારોને તેમનો કેસ રજૂ કરવાની વાજબી તક આપ્યા પછી, એવોર્ડ પાસ કરો અથવા ફરિયાદને નકારી કાઢો.
2 બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન પક્ષકારો દ્વારા તેમની સમક્ષ મૂકવામાં આવેલા પુરાવા, બેંકિંગ કાયદા અને વ્યવહારના સિદ્ધાંતો, રિઝર્વ બેંક દ્વારા સમયાંતરે જારી કરાયેલા નિર્દેશો, સૂચનાઓ અને માર્ગદર્શિકા અને તેમના મતે સંબંધિત એવા અન્ય પરિબળોને ધ્યાનમાં લેશે. ફરિયાદ
3 એવોર્ડમાં પુરસ્કાર પાસ કરવાનાં કારણો સંક્ષિપ્તમાં જણાવવામાં આવશે.
4 પેટા-ક્લોઝ (1) હેઠળ પસાર કરવામાં આવેલ એવોર્ડમાં બેંકને તેની જવાબદારીઓની ચોક્કસ કામગીરી માટે દિશા/ઓ, જો કોઈ હોય તો અને તે ઉપરાંત અથવા અન્યથા, બેંક દ્વારા ચૂકવવામાં આવતી રકમ, જો કોઈ હોય તો, સમાવિષ્ટ હશે. બેંકના અધિનિયમ અથવા અવગણનાથી સીધી રીતે ઉદભવતા, ફરિયાદીને કોઈ પણ નુકસાન માટે વળતરના માર્ગ દ્વારા ફરિયાદી.
5 પેટા-ક્લોઝ (4) માં સમાવિષ્ટ કંઈપણ હોવા છતાં, બેંકિંગ લોકપાલને વળતરની રકમની ચૂકવણીનું નિર્દેશન કરતો એવોર્ડ પસાર કરવાની સત્તા નથી, જે ચૂકી જવાના કાર્યના સીધા પરિણામ તરીકે ફરિયાદીને થયેલા વાસ્તવિક નુકસાન કરતાં વધુ છે. અથવા બેંકનું કમિશન અથવા બે મિલિયન રૂપિયા બેમાંથી જે ઓછું હોય. બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન દ્વારા આપવામાં આવેલ વળતર વિવાદમાં સામેલ રકમ સિવાયનું રહેશે.
6 બેંકિંગ લોકપાલ ઉપરોક્ત ઉપરાંત, પરંતુ ફરિયાદીના સમયનું નુકસાન, ફરિયાદી દ્વારા કરવામાં આવેલ ખર્ચ, ફરિયાદીને સહન કરવામાં આવેલી હેરાનગતિ અને માનસિક વેદનાને ધ્યાનમાં રાખીને, ફરિયાદીને 0.1 મિલિયન રૂપિયાથી વધુ નહીં, વળતર પણ આપી શકે છે.
7 એવોર્ડની નકલ ફરિયાદકર્તા અને બેંકને મોકલવામાં આવશે.
8 પુરસ્કાર સમાપ્ત થશે અને તેની કોઈ અસર થશે નહીં સિવાય કે ફરિયાદી પુરસ્કારની નકલ પ્રાપ્ત થયાની તારીખથી 30 દિવસની અંદર સંબંધિત બેંકને, તેના દાવાની સંપૂર્ણ અને અંતિમ પતાવટમાં એવોર્ડની સ્વીકૃતિનો પત્ર રજૂ ન કરે.
9 જો ફરિયાદીએ કલમ 14ની પેટા-કલમ (1) હેઠળ અપીલ દાખલ કરી હોય તો આવી કોઈ સ્વીકૃતિ આપી શકાશે નહીં.
10 બેંક, જ્યાં સુધી તેણે કલમ 14 ના પેટા-કલમ (1) હેઠળ અપીલને પ્રાધાન્ય ન આપ્યું હોય, તો પેટા કલમ (8) હેઠળ ફરિયાદી દ્વારા લેખિતમાં એવોર્ડ સ્વીકાર્યાની તારીખથી એક મહિનાની અંદર, એવોર્ડનું પાલન કરો અને બેંકિંગ લોકપાલને ઘનિષ્ઠ અનુપાલન કરો

બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન કોઈપણ તબક્કે ફરિયાદને નકારી શકે છે જો તેમને લાગે કે ફરિયાદ કરવામાં આવી છે;

ક્રમ નં ફરિયાદનો અસ્વીકાર
1 કલમ 8 માં ઉલ્લેખિત ફરિયાદના આધારે અથવા
2 અન્યથા કલમ 9 ના પેટા કલમ (3) અનુસાર નહીં; અથવા
3 કલમ 12 (5) અને 12 (6) હેઠળ નિર્ધારિત બેંકિંગ લોકપાલના આર્થિક અધિકારક્ષેત્રની બહાર: અથવા
4 વિસ્તૃત દસ્તાવેજી અને મૌખિક પુરાવાઓની વિચારણાની આવશ્યકતા અને બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન સમક્ષની કાર્યવાહી આવી ફરિયાદના નિર્ણય માટે યોગ્ય નથી; અથવા
5 કોઈપણ પર્યાપ્ત કારણ વિના; અથવા
6 કે ફરિયાદકર્તા દ્વારા વાજબી ખંત સાથે તેનો પીછો કરવામાં આવતો નથી; અથવા
7 બેન્કિંગ ઓમ્બડ્સમેનના મતે ફરિયાદીને કોઈ નુકસાન કે નુકસાન કે અસુવિધા થઈ નથી.

બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન, જો કાર્યવાહીના કોઈપણ તબક્કે એવું જણાય કે ફરિયાદ કાર્યવાહીના એ જ કારણથી સંબંધિત છે, જેના માટે કોઈપણ કોર્ટ, ટ્રિબ્યુનલ અથવા આર્બિટ્રેટર અથવા અન્ય કોઈપણ ફોરમ સમક્ષ કોઈપણ કાર્યવાહી પેન્ડિંગ છે અથવા કોઈ હુકમનામું અથવા પુરસ્કાર અથવા આદેશ આવી કોઈપણ અદાલત, ટ્રિબ્યુનલ, આર્બિટ્રેટર અથવા ફોરમ દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યું હોય, તેના કારણો આપીને ફરિયાદને નકારી કાઢતો હુકમ કરો.

ક્રમ નં અપીલ ઓથોરિટી સમક્ષ અપીલ કરો
1 કલમ 12 હેઠળ પુરસ્કાર દ્વારા પીડિત ફરિયાદનો પક્ષકાર અથવા કલમ 13ની પેટા કલમો (ડી) થી (જી) માં ઉલ્લેખિત કારણોસર ફરિયાદના અસ્વીકાર માટે, પુરસ્કાર અથવા અસ્વીકારની પ્રાપ્તિની તારીખના 30 દિવસની અંદર હોઈ શકે છે ફરિયાદ માટે, એપેલેટ ઓથોરિટી સમક્ષ અપીલને પ્રાધાન્ય આપો;

જો બેંક દ્વારા અપીલ કરવામાં આવે તો, અપીલ દાખલ કરવા માટેનો ત્રીસ દિવસનો સમયગાળો પેટા કલમ (8) હેઠળ ફરિયાદી દ્વારા બેંકને એવોર્ડ સ્વીકારવાનો પત્ર મળે તે તારીખથી શરૂ થશે. કલમ 12 ની;

જો એપેલેટ ઓથોરિટી સંતુષ્ટ હોય કે અરજદાર પાસે સમયની અંદર અપીલ ન કરવા માટે પૂરતું કારણ હતું, તો વધુ સમયગાળો 30 દિવસથી વધુ ન હોય;

વધુમાં એવી જોગવાઈ બેંક દ્વારા માત્ર ચેરમેનની અગાઉની મંજૂરીથી અથવા તેમની ગેરહાજરીમાં, મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અથવા એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર અથવા ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ઑફિસર અથવા સમાન અન્ય કોઈ અધિકારી દ્વારા કરી શકાય છે. ક્રમ.
2 એપેલેટ ઓથોરિટી, પક્ષકારોને સુનાવણીની વાજબી તક આપ્યા પછી કરશે.

(a) અપીલને ફગાવી દો; અથવા
(b) અપીલને મંજૂરી આપો અને એવોર્ડને બાજુ પર રાખો; અથવા
(c) એપેલેટ ઓથોરિટી જરૂરી અથવા યોગ્ય ગણી શકે તેવા નિર્દેશો અનુસાર નવા નિકાલ માટે બાબતને બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેનને રિમાન્ડ પર મોકલો; અથવા
(ડી) પુરસ્કારમાં ફેરફાર કરો અને આ રીતે સંશોધિત એવોર્ડને અસર કરવા માટે જરૂરી હોય તેવા નિર્દેશો પસાર કરો; અથવા
(e) કોઈપણ અન્ય ઓર્ડર પાસ કરો જે તેને યોગ્ય લાગે.
3 એપેલેટ ઓથોરિટીના આદેશની અસર બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન દ્વારા કલમ 12 હેઠળ આપવામાં આવેલ એવોર્ડ અથવા કલમ 13 હેઠળની ફરિયાદને નકારી કાઢવાના આદેશ જેવી જ અસર થશે, જેમ કે કેસ હોઈ શકે.

ક્રમ નં બેંકો જાહેર જનતાના સામાન્ય જ્ઞાન માટેની યોજનાના મુખ્ય લક્ષણો દર્શાવશે
1 યોજના હેઠળ આવરી લેવામાં આવેલી બેંકોએ ખાતરી કરવી જોઈએ કે યોજનાનો હેતુ અને બેંકિંગ લોકપાલની સંપર્ક વિગતો કે જેમને પીડિત પક્ષ દ્વારા ફરિયાદો કરવાની છે તે બેંકની તમામ કચેરીઓ અને શાખાઓમાં એવી રીતે પ્રદર્શિત કરવામાં આવે કે ઓફિસ અથવા શાખાની મુલાકાત લેનાર વ્યક્તિ પાસે યોજનાની પૂરતી માહિતી હોય છે.
2 યોજના હેઠળ આવરી લેવામાં આવેલી બેંકોએ ખાતરી કરવી જોઈએ કે યોજનાની એક નકલ બેંકના કાર્યાલય પરિસરમાં અવલોકન માટે બેંકના નિયુક્ત અધિકારી પાસે ઉપલબ્ધ છે, જો કોઈ તેમ કરવા ઈચ્છે છે અને આ યોજનાની ઉપલબ્ધતા વિશે નોટિસ આપે છે. નિયુક્ત અધિકારીને આ કલમની પેટા-કલમ (1) હેઠળ નોટિસ સાથે પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે અને તેમની વેબસાઇટ્સ પર યોજનાની નકલ મૂકશે.
3 આ યોજના હેઠળ આવરી લેવામાં આવતી બેંકો તેમના પ્રાદેશિક/ઝોનલ કાર્યાલયોમાં નોડલ અધિકારીઓની નિમણૂક કરશે અને જે બેંકિંગ લોકપાલના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ પ્રાદેશિક/ઝોનલ કાર્યાલય આવે છે તેની સંબંધિત કચેરીને જાણ કરશે. આ રીતે નિયુક્ત થયેલ નોડલ અધિકારી બેંકનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા અને બેંક વિરુદ્ધ દાખલ થયેલી ફરિયાદોના સંદર્ભમાં બેંકિંગ લોકપાલને માહિતી પૂરી પાડવા માટે જવાબદાર રહેશે. જ્યાં પણ બેંકના એક કરતાં વધુ ઝોન/પ્રદેશ બેંકિંગ લોકપાલના અધિકારક્ષેત્રમાં આવતા હોય, ત્યાં નોડલ અધિકારીઓમાંથી એકને આવા ઝોન અથવા પ્રદેશો માટે 'મુખ્ય નોડલ અધિકારી' તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવશે.

મુશ્કેલીઓ દૂર કરવી
જો આ યોજનાની જોગવાઈઓને લાગુ કરવામાં કોઈ મુશ્કેલી ઊભી થાય, તો રિઝર્વ બેંક આવી જોગવાઈઓ કરી શકે છે જે બેંકિંગ રેગ્યુલેશન એક્ટ, 1949 સાથે અસંગત ન હોય અથવા યોજના, કારણ કે તે મુશ્કેલીને દૂર કરવા માટે જરૂરી અથવા ઉચિત જણાય છે.

બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન સ્કીમ, 2006 અમલમાં આવતાં પહેલાં, પેન્ડિંગ ફરિયાદોનું ચુકાદો અને પુરસ્કારોનો અમલ, સંબંધિત બેંકિંગ લોકપાલ યોજનાઓની જોગવાઈઓ અને તેના હેઠળ જારી કરાયેલ રિઝર્વ બેંકની સૂચનાઓ દ્વારા સંચાલિત થવાનું ચાલુ રહેશે.

ક્રમ નં કેન્દ્ર બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેનની ઓફિસનું સરનામું ઓપરેશનનો વિસ્તાર
1 અમદાવાદ સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક,
લા ગજ્જર ચેમ્બર્સ, આશ્રમ રોડ,
અમદાવાદ-380 009
એસટીડી કોડ: 079
ટેલિફોન. નંબર 26582357/26586718
ફેક્સ નંબર 26583325
ઈમેલ : boahmedabad@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		ગુજરાત, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દાદરા અને નગર હવેલી,
દમણ અને દીવ
2 બેંગલુરુ સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
10/3/8, નૃપથુંગા રોડ
બેંગલુરુ -560 001
STD કોડ: 080
ટેલિફોન. નંબર 22210771/22275629
ફેક્સ નંબર 22244047
ઇમેઇલ : bobangalore@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		કર્ણાટક
3 ભોપાલ સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
હોશંગાબાદ રોડ
પોસ્ટ બોક્સ નંબર 32, ભોપાલ-462 011
એસટીડી કોડ: 0755
ટેલિફોન. નંબર 2573772/2573776
ફેક્સ નંબર 2573779
ઈમેલ : bobhopal@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		મધ્યપ્રદેશ
4 ભુવનેશ્વર સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
પં. જવાહરલાલ નેહરુ માર્ગ
ભુવનેશ્વર-751 001
એસટીડી કોડ: 0674
ટેલિફોન. નંબર 2396207/2396008
ફેક્સ નંબર 2393906
ઈમેલ : bobhubaneswar@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		ઓડિશા
5 ચંડીગઢ સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
4થો માળ, સેક્ટર 17
ચંદીગઢ
ટેલિ. નંબર 0172 - 2721109
ફેક્સ નંબર 0172 - 2721880
ઈમેલ : bochandigarh@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		હિમાચલ પ્રદેશ, પંજાબ, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ
ચંદીગઢ અને પંચકુલા,
યમુના નગર અને અંબાલા જિલ્લાઓ
હરિયાણા
6 ચેન્નાઈ સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
ફોર્ટ ગ્લેસીસ, ચેન્નાઈ 600 001
એસટીડી કોડ: 044
ટેલિફોન નંબર 25395964
ફેક્સ નંબર 25395488
ઈમેલ : bochennai@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		તમિલનાડુ, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો
પુડુચેરી (માહે પ્રદેશ સિવાય) અને
આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ
7 ગુવાહાટી સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
સ્ટેશન રોડ, પાન બજાર
ગુવાહાટી-781 001
STD કોડ: 0361
Tel.No.2542556/2540445
ફેક્સ નંબર 2540445
ઈમેલ : boguwahati@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		આસામ, અરુણાચલ પ્રદેશ, મણિપુર,
મેઘાલય, મિઝોરમ, નાગાલેન્ડ અને
ત્રિપુરા
8 હૈદરાબાદ સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
6-1-56, સચિવાલય રોડ
સૈફાબાદ, હૈદરાબાદ-500 004
એસટીડી કોડ: 040
ટેલિફોન. નંબર 23210013/23243970
ફેક્સ નંબર 23210014
ઈમેલ : bohyderabad@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		આંધ્રપ્રદેશ અને તેલંગાણા
9 જયપુર સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
રામ બાગ સર્કલ,
ટોંક રોડ, પોસ્ટ બોક્સ નંબર 12
જયપુર-302 004
એસટીડી કોડ: 0141
ટેલિફોન. નંબર 0141-5107973
ફેક્સ નંબર 0141-2562220
ઈમેલ : bojaipur@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		રાજસ્થાન
10 કાનપુર સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
એમજી રોડ, પોસ્ટ બોક્સ નંબર 82
કાનપુર-208 001
એસટીડી કોડ: 0512
ટેલિફોન. નંબર 2306278/2303004
ફેક્સ નંબર 2305938
ઈમેલ : bokanpur@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		ઉત્તર પ્રદેશ (
ગાઝિયાબાદ, ગૌતમ બુદ્ધ નગર,
સહારનપુર, શામલી (પ્રબુધ નગર),
મુઝફ્ફરનગર, બાગપત, મેરઠ,
બિજનૌર અને અમરોહા (જ્યોતિબા ફૂલે
નગર)ના જિલ્લાઓને બાદ કરતાં)
11 કોલકાતા સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
15, નેતાજી સુભાષ રોડ
કોલકાતા-700 001
એસટીડી કોડ: 033
ટેલિફોન. નંબર 22304982
ફેક્સ નંબર 22305899
ઈમેલ : bokolkata@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		પશ્ચિમ બંગાળ અને સિક્કિમ
12 મુંબઈ સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
ચોથો માળ, RBI ભાયખલા ઓફિસ
બિલ્ડીંગ, સામે. મુંબઈ સેન્ટ્રલ
રેલ્વે સ્ટેશન, ભાયખલા,
મુંબઈ-400 008
એસટીડી કોડ: 022
ટેલિફોન નંબર 23022028
ફેક્સ : 23022024
ઈમેલ : bomumbai@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		મહારાષ્ટ્ર અને ગોવા
13 નવી દિલ્હી (I) સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
સંસદ માર્ગ, નવી દિલ્હી
એસટીડી કોડ: 011
ટેલિફોન. નંબર 23725445/23710882
ફેક્સ નંબર 23725218
ઈમેલ : bonewdelhi@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		દિલ્હી
14 પટના સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
પટના-800 001
એસટીડી કોડ: 0612
ટેલિફોન. નંબર 2322569/2323734
ફેક્સ નંબર 2320407
ઈમેલ : bopatna@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		બિહાર
15 તિરુવનંતપુરમ સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
બેકરી જંક્શન
તિરુવનંતપુરમ-695 033
એસટીડી કોડ: 0471
ટેલિફોન. નંબર 2332723/2323959
ફેક્સ નંબર 2321625
ઇમેઇલ : bothiruvananthapuram@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		કેરળ, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ લક્ષદ્વીપ
અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ પુડુચેરી (માત્ર
માહે પ્રદેશ).
16 નવી દિલ્હી (II) સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
સંસદ માર્ગ, નવી દિલ્હી
એસટીડી કોડ: 011
ટેલિફોન. નંબર 23724856
ફેક્સ નંબર 23725218-19
ઈમેલ : bonewdelhi2@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		હરિયાણા (પંચકુલા, યમુના
નગર અને અંબાલા જિલ્લાઓ સિવાય) અને
ગાઝિયાબાદ અને ગૌતમ બુદ્ધ નગર
ઉત્તર પ્રદેશના જિલ્લાઓ
17 દેહરાદૂન સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
74/1 GMVN બિલ્ડીંગ, ત્રીજો માળ,
રાજપુર રોડ,
દેહરાદૂન - 248 001
STD કોડ : 0135
ટેલિફોન : 2742003
ફેક્સ : 2742001
ઈમેલ : bodehradun@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		ઉત્તરાખંડ અને
ઉત્તર પ્રદેશના સાત જિલ્લાઓ જેમ કે, સહારનપુર,
શામલી (પ્રબુધ નગર),
મુઝફ્ફરનગર, બાગપત, મેરઠ,
બિજનૌર અને અમરોહા (જ્યોતિબા ફૂલે
નગર)
18 રાંચી સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
ચોથો માળ, પ્રગતિ સદન,
આરઆરડીએ બિલ્ડીંગ,
કુચેરી રોડ, રાંચી
ઝારખંડ 834001
એસટીડી કોડ: 0651
ટેલિફોન: 2210512
ફેક્સ : 2210511
ઇમેઇલ : boranchi@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		ઝારખંડ
19 રાયપુર સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
54/949, શુભાશિષ પરિસર,
સત્ય પ્રેમ વિહાર
મહાદેવ ઘાટ રોડ, સુંદર
નગર, રાયપુર- 492013
એસટીડી કોડ : 0771
ટેલિફોન : 2242566
ફેક્સ : 2242566
ઇમેઇલ : boraipur@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		છત્તીસગઢ
20 જમ્મુ સી/ઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક
રેલ હેડ કોમ્પ્લેક્સ,
જમ્મુ- 180012
એસટીડી કોડ : 0191
ટેલિફોન: 2477617
ફેક્સ નંબર 2477219
ઈમેલ : bojammu@rbi.org.in
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અહીં ક્લિક કરો 		જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્ય