लोकपाल

ही योजना बँकांनी दिल्ल्या कशेक सेवांशी संबंधित तक्रारींचो निवारण सुलभ करपाक आनी अशा तक्रारींचो समाधान वा निपटारा सुलभ करपाच्या उद्देशान सुरू केल्ले आसा.

क्रमांक अर्ज
(1) ही योजना बँकिंग लोकपाल योजना, 2006 म्हणून ओळखली जाईल.
(2) ही योजना रिझर्व बँक ज्या तारखेची नोंद करताल त्या तारखेपासून लागू जातली.
(3) ही योजना संपूर्ण भारतांत लागू जातली.
(4) ही योजना योजनेखालो परिभाषित बँकाच्या भारतांतल्या व्यवहारांक लागू जातली.

क्रमांक योजनेचो स्थगिती
(1) रिझर्व बँकाक जर अशें वाटलें की तसं करप योग्य आसा, तर ती आदेशान, आदेशांत नमूद केल्ल्या कालावधी खातीर, योजनेच्यो सगळ्या वा कोणत्याय तरतुदींचो अंमल सर्वसाधारणपणान वा कोणत्याय विशिष्ट बँके संदर्भांत स्थगित करूंक शकता.
(2) रिझर्व बँक वेळोवेळो आदेशान, वरीलप्रमाणें दिल्ल्या कोणत्याय स्थगितीचो कालावधी ताका योग्य वाटता तशें वाढोवूंक शकता.

क्रमांक व्याख्या
(1) 'निर्णय' म्हणल्यार योजनेप्रमाणें बँकिंग लोकपालान दिल्लो निर्णय.
(2) 'अपील प्राधिकरण' म्हणल्यार योजना अमलांत आणपी रिझर्व बँकाच्या विभागाचो प्रभारी उप-राज्यपाल.
(3) 'अधिकृत प्रतिनिधी' म्हणल्यार तक्रारदारान नीट नियुक्त आनी अधिकृत केल्लो मनुष्य, जो ताच्या वतीन काम करतलो आनी तक्रारीच्या विचाराखातीर योजनेखालो बँकिंग लोकपाल मुखार कार्यवाहींत ताचो प्रतिनिधित्व करतलो.
(4) 'बँकिंग लोकपाल' म्हणल्यार योजनेच्या कलम 4 खालो नियुक्त केल्लो कोणताय मनुष्य.
(5) 'बँक' म्हणल्यार 'बँकिंग कंपनी', 'संबंधित नवी बँक', 'प्रादेशिक ग्रामीण बँक', 'स्टेट बँक ऑफ इंडिया', 'उप-बँक' जशें बँकिंग रेग्युलेशन कायदा, 1949 (अधिनियम 10) च्या कलम 5ांत परिभाषित आसा, वा 'प्राथमिक सहकारी बँक' जशें त्या कायद्याच्या कलम 56 च्या (c) खंडांत परिभाषित आसा आनी रिझर्व बँक ऑफ इंडिया कायदा, 1934 (अधिनियम 2) च्या दुसऱ्या अनुसूचींत समाविष्ट आसा, ज्याक भारतांत व्यवसायाचो थांव आसा, बँक भारतांत वा भारताबाहेर नोंदणीकृत असो.
(6) 'तक्रार' म्हणल्यार लिखित स्वरूपांत वा इलेक्ट्रॉनिक माध्यमांत दिल्लो अर्ज, ज्यांत योजनेच्या कलम 8 प्रमाणें बँकिंग सेवेंत कमतरतेचो आरोप आसा.
(7) 'रिझर्व बँक' म्हणल्यार रिझर्व बँक ऑफ इंडिया कायदा, 1934 (2) च्या कलम 3 खालो स्थापन केल्लो रिझर्व बँक ऑफ इंडिया.
(8) 'योजना' म्हणल्यार बँकिंग लोकपाल योजना, 2006.
(9) 'सचिवालय' म्हणल्यार योजनेच्या कलम 6 च्या उपकलम (1) प्रमाणें स्थापन केल्लें कार्यालय.
(10) 'निपटारा' म्हणल्यार योजनेच्या कलम 11 खालो सुलह वा मध्यस्थी द्वारे पक्षांन केल्लो समझोतो.

नियुक्ती आनी कार्यकाळ

क्रमांक नियुक्ती आनी कार्यकाळ
(1) रिझर्व बँक आपले एक वा अधिक अधिकारी, मुख्य महाव्यवस्थापक वा महाव्यवस्थापक दर्ज्याचे, बँकिंग लोकपाल म्हणून नियुक्त करूंक शकता, जे योजनेखालो दिल्ल्या कामांन पूर्ण करतले.
(2) वरील कलमाखालो बँकिंग लोकपालाची नियुक्ती एकावेळी जास्तीत जास्त 3 वर्सां खातीर करूंक येता.


कार्यालय आनी तात्पुरते मुख्यालयाचो थांव

क्रमांक कार्यालय आनी तात्पुरते मुख्यालय
(1) बँकिंग लोकपालाचें कार्यालय रिझर्व बँक ज्या ठिकाणी सांगतली त्या ठिकाणी आसतलें.
(2) तक्रारींचो जलद निपटारा करपाखातीर बँकिंग लोकपाल आपल्या अधिकारक्षेत्रांतल्या योग्य वाटल्या ठिकाणी बसक आयोजित करूंक शकता.


सचिवालय

क्रमांक सचिवालय
(1) रिझर्व बँक बँकिंग लोकपालाच्या कार्यालयांत आवश्यक तेवढे अधिकारी वा कर्मचारी पाठयतली जे सचिवालय म्हणून काम करतले.
(2) सचिवालयाचो खर्च रिझर्व बँक वहन करतली.

अधिकार आनी अधिकारक्षेत्र

क्रमांक अधिकार आनी अधिकारक्षेत्र
(1) रिझर्व बँक प्रत्येक बँकिंग लोकपालाचें अधिकारक्षेत्र, जें कलम 4 खालो नियुक्त केल्ले, कितल्या हद्दीपर्यंत आसतलें तें सांगतली.
(2) बँकिंग लोकपाल, कलम 8ांत नमूद केल्ल्या आधारांवर दाखल केल्ल्या बँकिंग वा इतर सेवांतील कमतरतेशी संबंधित तक्रारी स्विकारता आनी तांचो विचार करता, सेवेंतील कमतरतेचो आर्थिक मोल कसलेंय आसो, आनी संबंधित बँक आनी बाधित पक्षांमध्ये समझोतो वा सुलह आनी मध्यस्थी द्वारे वा योजनेच्या तरतुदींप्रमाणें निर्णय दित तांचो समाधान वा निपटारा सुलभ करता.
(3) बँकिंग लोकपाल आपल्या कार्यालयाचेर सामान्य देखरेख आनी नियंत्रणाचो अधिकार वापरता आनी थंयल्या व्यवहारांचो संचालनाखातीर जबाबदार आसता.
(4) बँकिंग लोकपालाचें कार्यालय रिझर्व बँकेशी सल्लामसलत करून आपलो वार्षिक अंदाजपत्रक तयार करता आनी रिझर्व बँक ऑफ इंडिया खर्च नियम, 2005 प्रमाणें मान्य अंदाजपत्रकाच्या मर्यादेंत खर्चाचो अधिकार वापरता.
(5) बँकिंग लोकपाल दर वर्सा 30 जूनाक रिझर्व बँकाच्या राज्यपालाक अहवाल धाडता, जेंत गेल्या आर्थिक वर्सांतल्या कार्यालयाच्या कामकाजाचो सर्वसाधारण आढावा आसता आनी रिझर्व बँक सांगतली तशी इतर माहिती देतलो; आनी रिझर्व बँक जनहिताखातीर गरजेचें वाटल्यार हो अहवाल आनी मिळाल्ली माहिती योग्य समेकित स्वरूपांत वा अन्य प्रकारान प्रकाशित करूंक शकता.

क्रमांक तक्रारींचे आधार
1 कोणूय व्यक्ती बँकिंग लोकपालाक तक्रार दाखल करूंक शकता, ज्या खातीर खाली दिल्ल्या कोणत्याय आधारांवर बँकिंग वा इतर सेवांत कमतरतेचो आरोप आसूंक शकता

(अ) चेक, ड्राफ्ट, बिल आनी इतरांचो भरणो ना करप वा भरण्यात वा वसुलीत फार विलंब;

(ब) ल्हान किंमतीच्या नोटांन कोणत्याय योग्य कारणाशिवाय स्वीकार ना करप आनी त्याखातीर कमिशन घेवप;

(क) नाण्यांन कोणत्याय योग्य कारणाशिवाय स्वीकार ना करप आनी त्याखातीर कमिशन घेवप;

(ड) आतल्या धनप्रेषणाचो भरणो ना करप वा भरण्यात विलंब;

(इ) ड्राफ्ट, पे ऑर्डर वा बँकर्स चेक काढपांत अपयश वा काढपांत विलंब;

(फ) ठरावीक कामाच्या वेळांचो पालन ना करप;

(ग) बँक वा ताच्या थेट विक्री प्रतिनिधींनी लिखित दिल्ल्या बँकिंग सुविधो (कर्ज आनी अ‍ॅडव्हान्स सोडून) द्यपांत अपयश वा विलंब;

(घ) विलंब, खात्यांत रक्कम जमा ना करप, ठेव रक्कम भरणो ना करप वा रिझर्व बँकाच्या निर्देशांचो पालन ना करप, जे ठेवांवर व्याजदराशी संबंधित आसात;

(च) भारतांत अकाउंट आसल्या अनिवासी भारतीयांकडून विदेशातून आलेल्या रकमे, ठेवी आनी इतर बँकिंग बाबतींशी संबंधित तक्रारी;

(छ) कोणत्याय योग्य कारणाशिवाय ठेव अकाउंट उगडपाक नकार;

(ज) ग्राहकाक पुरेशी आधीची सूचना न देता शुल्क आकारप;
2 बँक वा ताच्या उपकंपन्यांनी भारतांत एटीएम, डेबिट कार्ड आनी प्रीपेड कार्ड व्यवहारांबाबत रिझर्व बँकाच्या निर्देशांचो पालन ना करप:

(अ) खात्यांतून रक्कम कापली पण एटीएमन रोख रक्कम दिल्ली ना

(ब) एटीएमांत एकाच काढपाखातीर वा व्यवहाराखातीर खात्यांतून एकापेक्षा जास्त वेळा रक्कम कापली

(क) एटीएमन दिल्ल्या रोख रकमेची कमी वा जास्त रक्कम

(ड) कार्ड वापरल्या वाचून वा कार्डाच्यो तपशीलांवाचून खात्यांतून रक्कम कापप

(इ) चोरलेल्या वा क्लोन केल्ल्या कार्डांचो वापर

(फ) इतर
3 बँक वा ताच्या उपकंपन्यांनी क्रेडिट कार्ड व्यवहारांबाबत रिझर्व बँकाच्या निर्देशांचो पालन ना करप:

(अ) अ‍ॅड-ऑन कार्ड, कार्ड विमा आदी खातीर न मागितल्या फोन कॉल्स

(ब) आयुष्यभर फुकट दिल्ल्या कार्डांवर वार्षिक शुल्क लावप

(क) चुकिचें बिलिंग वा चुकिचें डेबिट

(ड) वसुली एजंटांकडून धमकीचे कॉल्स वा अयोग्य वागणूक, जेंत रिझर्व बँकाच्या मार्गदर्शक सूचनांचो पालन ना करप समाविष्ट आसा

(इ) चुकीची क्रेडिट माहिती दिल्ल्यामुळे क्रेडिट स्थिती पुनरावलोकन आनी दुरुस्ती करपांत विलंब वा अपयश

(फ) इतर
4 बँकान भारतांत मोबाईल बँकिंग वा इलेक्ट्रॉनिक बँकिंग सेवांबाबत रिझर्व बँकाच्या निर्देशांचो पालन ना करप:

(अ) ऑनलाइन भरणो वा निधी हस्तांतरणांत विलंब वा अपयश,

(ब) अनधिकृत इलेक्ट्रॉनिक भरणो वा निधी हस्तांतरण,
 
5 पेन्शन वितरण ना करप वा वितरणांत विलंब (ज्या प्रमाणांत तक्रार बँकाच्या कृतीशी संबंधित आसता, पण ताच्या कर्मचाऱ्यांशी ना)
6 सरकारी रोख्यांन जारी करपाक नकार वा जारी करपांत विलंब, वा सेवा द्यपांत अपयश वा विलंब, वा विमोचनांत विलंब
7 योग्य सूचना वा पुरेसें कारण न देता ठेव अकाउंट जबरदस्ती बंद करप
9 अकाउंट बंद करपाक नकार वा बंद करपांत विलंब
10 बँकान स्वीकार केल्ल्या न्याय्य व्यवहार संहितेचो पालन ना करप; आनी
11 भारतीय बँकिंग संहिता आनी मानक मंडळान जारी केल्ल्या ग्राहकांप्रती बँकांच्या बांधिलकी संहितेच्या तरतुदींचो पालन ना करप
12 बँकांनी वसुली प्रतिनिधी नियुक्तीबाबत रिझर्व बँकाच्या मार्गदर्शक सूचनांचो पालन ना करप
13 बँकांनी बीमा, म्युच्युअल फंड आनी इतर तिसऱ्या पक्षाच्या गुंतवणूक उत्पादनांच्या विक्रीसंबंधी रिझर्व बँकाच्या मार्गदर्शक सूचनांचो पालन ना करप:

(अ) तिसऱ्या पक्षाच्या आर्थिक उत्पादनांची अयोग्य आनी अनुचित विक्री

(ब) विक्रीत पुरेशी पारदर्शकता नसप

(क) उपलब्ध तक्रार निवारण यंत्रणेंची माहिती ना दवरप

(ड) विक्रीनंतर सेवो द्यपांत विलंब वा नकार
14 बँकिंग वा इतर सेवांशी संबंधित रिझर्व बँकाच्या निर्देशांचो उल्लंघनाशी संबंधित कोणताय इतर विषय
15 कर्ज आनी आगाऊ रकमान संदर्भांत बँकिंग सेवेंत कमतरतेच्या आधारावर खालीलप्रमाणें तक्रार बँकिंग लोकपालाक दाखल करूंक शकता:

(अ) व्याजदरांबाबत रिझर्व बँकाच्या निर्देशांचो पालन ना करप

(ब) कर्ज मंजुरी, वितरण वा अर्ज निपटार्‍याच्या ठरावीक वेळापत्रकाचो पालनांत विलंब

(क) अर्जदाराक योग्य कारण न सांगता कर्ज अर्ज स्वीकार ना करप

(ड) बँकान स्वीकार केल्ल्या न्याय्य व्यवहार संहितेचो वा ग्राहक बांधिलकी संहितेचो पालन ना करप

(इ) वसुली प्रतिनिधी नियुक्तीबाबत रिझर्व बँकाच्या मार्गदर्शक सूचनांचो पालन ना करप

(फ) रिझर्व बँकान वेळोवेळो सांगितल्या इतर निर्देशांचो पालन ना करप
16 बँकिंग लोकपाल रिझर्व बँकान वेळोवेळो सांगितल्या इतर बाबींवरूय विचार करूंक शकता.

क्रमांक तक्रारींचे आधार
1 कोणूय व्यक्ती जाका योजनेच्या कलम 8ांत नमूद केल्ल्या एक वा अधिक आधारांवर बँकेविरुद्ध तक्रार आसा, तो स्वतः वा ताच्या अधिकृत प्रतिनिधीद्वारे (वकील सोडून) त्या बँकिंग लोकपालाक तक्रार करूंक शकता ज्या अधिकारक्षेत्रांत संबंधित बँकेचें शाखा वा कार्यालय आसा. मात्र, क्रेडिट कार्ड आनी केंद्रीकृत सेवांशी संबंधित तक्रार त्या बँकिंग लोकपालाक दाखल करपाची ज्या अधिकारक्षेत्रांत ग्राहकाचो बिलिंग पत्तो आसा.
2 लिखित तक्रार तक्रारदार वा ताच्या अधिकृत प्रतिनिधीन सही करून सादर करपाची, आनी शक्य तितकी अ‍ॅनेक्सचर ‘ए’ प्रमाणें स्वरूपांत स्पष्ट नमूद करपाची:

(अ) तक्रारदाराचें नाव आनी पत्तो

(ब) ज्या बँकेविरुद्ध तक्रार आसा त्या शाखेचें वा कार्यालयाचें नाव आनी पत्तो

(क) तक्रारीची कारणीभूत तथ्यां

(ड) तक्रारदाराक जालेल्या नुकसानीचो स्वरूप आनी प्रमाण

(इ) मागितली दिलासा
3 तक्रारदारान तक्रारीसोबत आवश्यक कागदपत्रांची प्रती सादर करपाची आनी तक्रार ह्या कलमाच्या उपकलम (3) खालो ग्राह्य आसा अशी जाहीरात दवरपाची
4 इलेक्ट्रॉनिक माध्यमान केल्लेली तक्रार सुद्धा बँकिंग लोकपालान स्विकारता आनी अशा तक्रारीचो छापील प्रती नोंदींत घेवपात
5 बँकिंग लोकपाल ह्या योजनेखालो येणाऱ्या तक्रारी ज्या केंद्र सरकार वा रिझर्व बँकान मिळून ताका निपटार्‍याखातीर धाडल्यो आसतात, त्यांचोय विचार करता
6 बँकिंग लोकपालाक तक्रार तेव्हाच ग्राह्य धरली जातली जरी:-

(अ) तक्रारदारान बँकिंग लोकपालाक तक्रार करपापूर्वी बँकेक लिखित अर्ज केल्लो आसा आनी बँकेन तक्रार नाकारली आसा वा तक्रारदाराक बँकेकडेन एक महिन्यांत उत्तर मेळ्ळें ना वा बँकेन दिल्ल्या उत्तरान तक्रारदार समाधानी ना;

(ब) तक्रार बँकेकडेन उत्तर मेळ्ळ्यान एक वर्साच्या आत केल्ली आसा वा उत्तर मेळ्ळें ना जाल्यार अर्ज केल्ल्या तारखेपासून एक वर्स आनी एक महिना आत केल्ली आसा;

(क) तक्रार त्या एकाच कारणाशी संबंधित ना जें बँकिंग लोकपालान मागील कार्यवाहींत निपटायलें वा विचार केल्लें आसा;

(ड) तक्रार त्या एकाच कारणाशी संबंधित ना ज्या खातीर कोणत्याय न्यायालय, न्यायाधिकरण, मध्यस्थ वा इतर मंचा मुखार कार्यवाही सुरू आसा वा निर्णय दिल्लो आसा;

(इ) तक्रार तुच्छ वा त्रासदायक स्वरूपाची ना;

(फ) तक्रार भारतीय मर्यादा कायदा, 1963 खालो दिल्ल्या कालमर्यादा संपण्यापूर्वी केल्ली आसा;

क्रमांक माहिती मागपाचो अधिकार
(1) ह्या योजनेखालो आपली कर्तव्यां पूर्ण करपाखातीर बँकिंग लोकपाल तक्रारीशी संबंधित बँकेकडेन वा इतर संबंधित बँकेकडेन आवश्यक माहिती वा कागदपत्रांच्या प्रमाणित प्रती मागूंक शकता ज्या तांच्या ताब्यांत आसतात वा आसल्याचो दावा आसा.

जर बँकेन योग्य कारणाशिवाय ही मागणी पूर्ण केली ना, तर बँकिंग लोकपाल ताका योग्य वाटल्यार असा निष्कर्ष काढूंक शकता की दिल्ली माहिती वा कागदपत्रांच्या प्रती बँकेक प्रतिकूल आसतात.
(2) बँकिंग लोकपाल आपल्या कर्तव्यां बजावता वेळी ताच्या माहितीत येणाऱ्या वा ताच्या ताब्यांत येणाऱ्या कोणत्याय माहिती वा कागदपत्रांची गोपनीयता राखता आनी अशा माहिती वा कागदपत्र कोणाकडेनय उघड करतना जोपर्यंत ती माहिती वा कागदपत्र दवरपी व्यक्तीची संमती आसत ना.

मात्र, ह्या कलमान किदेंच बँकिंग लोकपालाक तक्रारीत एका पक्षान दिल्लेली माहिती वा कागदपत्र दुसऱ्या पक्षाक वा पक्षांक सांगपाक अडथळो आणना, ज्या प्रमाणांत ताका कायदेशीर गरज पूर्ण करपाक वा नैसर्गिक न्याय आनी न्याय्य वर्तनाच्या तत्त्वांचो पालन करपाक आवश्यक वाटटा.

क्रमांक समझोत्यांन तक्रार निपटारा
1 जतलें शक्य आसता तितक्यांत बँकिंग लोकपाल तक्रारीची एक प्रत तक्रारींत नमूद केल्ल्या बँकेच्या शाखेक वा कार्यालयाक धाडटा आनी कलम 15 च्या उपकलम (3)ांत नमूद नोडल अधिकाऱ्याक कळयता, आनी तक्रारदार आनी बँक यांच्या दरम्यान सुलह वा मध्यस्थी द्वारे समझोता घडोवपाचो प्रयत्न करता.
2 तक्रारीचो निपटारा सुलभ करपाखातीर बँकिंग लोकपाल कोणत्याय पुराव्याच्या नियमांक बांधील ना आनी ताका योग्य वाटटली प्रक्रिया वापरूंक शकता, पण किमान तक्रारदाराक लिखित स्वरूपांत कागदपत्रांसह आपली मांडणी सादर करपाक संधी दिवपाची.

मात्र, जर बँकिंग लोकपालाच्या मते दोन्ही पक्षांनी दिल्लेली कागदपत्रां आनी लिखित मांडणी निर्णयाक पुरेशी ना, तर तो बँक वा संबंधित संस्थेक आनी तक्रारदाराक एकत्र बोलावून मैत्रीपूर्ण निपटारा साधपाक शकता.

पुढें, जर अशा बैठकींत परस्पर मान्य निपटारा जाला, तर बैठकीची नोंद करून ती पक्षांनी सही करून मान्य केल्याचें नमूद करपाचें, आनी त्यानंतर बँकिंग लोकपाल समझोत्याच्या अटी जोडून निपटार्‍याचो आदेश काढटा.
3 बँकिंग लोकपाल खाली दिल्लेल्या कोणत्याय परिस्थितींमधे तक्रार निपटल्याची समजपाक शकता:

(अ) जेंव्हा तक्रारदारान उचल्ली तक्रार बँक वा संबंधित संस्थेन बँकिंग लोकपालाच्या हस्तक्षेपान निपटायली;

(ब) तक्रारदार लिखित वा इतर पद्धतीन सुलह आनी मध्यस्थीच्या आधारे दिल्लेल्या निपटार्‍याच्या पद्धती आनी मर्यादेंशी सहमत जाला;

(क) बँकिंग लोकपालाच्या मते बँकेन प्रचलित बँकिंग नियम आनी पद्धतींचो पालन केल्लो आसा आनी तक्रारदाराक योग्य मार्गान कळयलें आसा आनी दिल्लेल्या वेळेभितर तक्रारदाराकडेन कोणतीच हरकत मेळ्ळी ना.
4 बँकिंग लोकपालासमोरची कार्यवाही संक्षिप्त स्वरूपाची आसता

क्रमांक बँकिंग लोकपालाकडेन निर्णय
1 तक्रार मेळ्ळ्याच्या तारखेपासून एक महिन्याभितर वा बँकिंग लोकपालान दिल्लेल्या अतिरिक्त वेळेत समझोत्याने निपटली ना जाल्यार, पक्षांक आपलो मुद्दो मांडपाची संधी दिवन बँकिंग लोकपाल निर्णय काडूंक शकता वा तक्रार नाकारूंक शकता
2 बँकिंग लोकपाल पक्षांनी दिल्लेलो पुरावो, बँकिंग कायद्यानुसार तत्त्वां, रिझर्व बँकान वेळोवेळो दिल्लेल्या सूचना आनी मार्गदर्शक तत्वां आनी ताच्या मते तक्रारीशी संबंधित इतर बाबींचो विचार करता
3 निर्णयांत निर्णय द्यपाचें कारण संक्षिप्तपणे नमूद करपाचें
4 उपकलम (1) खालो दिल्लेल्या निर्णयांत बँकेक ताच्या जबाबदाऱ्या पूर्ण करपाचे निर्देश आनी तक्रारदाराक बँकेच्या कृती वा दुर्लक्षामुळे जालेल्या नुकसानीखातीर भरपाई रक्कम दवरपाची तरतूद आसता
5 उपकलम (4)ांत नमूद केल्ल्या कोणत्याय बाबीकडेन दुर्लक्ष करून, बँकिंग लोकपालाक अशा भरपाई रकमेचो आदेश द्यपाचो अधिकार ना ज्या रक्कम तक्रारदाराक बँकेच्या कृती वा दुर्लक्षामुळे थेट जालेल्या प्रत्यक्ष नुकसानीपेक्षा वयली आसता वा 2000000 रुपयांपैकी जे कमी आसता. बँकिंग लोकपालान दिल्ली भरपाई ही वादांत आसलेल्या रकमेपासून वेगळी आसता
6 बँकिंग लोकपाल वयर दिल्लेल्या भरपाई व्यतिरिक्त तक्रारदाराक 100000 रुपयांपर्यंत भरपाई दिवपाक शकता, जेंव्हा तक्रारदाराचो वेळेचो नुकसानी, केलेलो खर्च, त्रास आनी मानसिक वेदना हें विचारांत घेतले जाता
7 निर्णयाची एक प्रत तक्रारदार आनी बँकेक धाडली जाता
8 निर्णयाचो परिणाम लागू जावपाक तक्रारदारान निर्णयाची प्रत मेळ्ळ्यान 30 दिसांच्या आत संबंधित बँकेक पूर्ण आनी अंतिम निपटार्‍याचो स्वीकृती पत्र सादर करपाचो आसता, अन्यथा तो निर्णय अमान्य ठरता
9 मात्र, जर तक्रारदारान कलम 14 च्या उपकलम (1) खालो अपील केल्लें आसता, तर अशी स्वीकृती सादर करूंक येना
10 बँकेन, जोपर्यंत तेन कलम 14 च्या उपकलम (1) खालो अपील केल्लें ना, तोपर्यंत उपकलम (8) खालो तक्रारदारान लिखित स्वरूपांत निर्णय स्वीकारल्याची प्राप्ती झाल्याच्या तारखेपासून एक महिन्याभितर निर्णयाचो पालन करपाचो आसा आनी त्या पालनाची माहिती बँकिंग लोकपालाक दिवपाची आसा

बँकिंग लोकपाल कोणत्याय टप्प्यावर तक्रार नाकारूंक शकता जर ताका अशें दिसता की केल्ले तक्रार;

क्रमांक तक्रार नाकारप
1 कलम 8ांत नमूद केल्ल्या तक्रारीच्या आधारावर ना वा
2 कलम 9 च्या उपकलम (3) प्रमाणें ना; वा
3 कलम 12 (5) आनी 12 (6) खालो नमूद केल्ल्या बँकिंग लोकपालाच्या आर्थिक अधिकारक्षेत्राच्या पलीकडे आसप; वा
4 विस्तृत कागदपत्रीय आनी तोंडी पुराव्यांचो विचार करपाची गरज आसप आनी अशा तक्रारीचो निर्णय करपाखातीर बँकिंग लोकपालासमोरची कार्यवाही योग्य ना; वा
5 योग्य कारणाशिवाय; वा
6 तक्रारदारान योग्य तत्परतेन तक्रार पुढें नेली ना; वा
7 बँकिंग लोकपालाच्या मते तक्रारदाराक कोणतूच नुकसानी, हानी वा असुविधा जालेली ना

बँकिंग लोकपाल, जर कार्यवाहीच्या कोणत्याय टप्प्यावर अशें दिसता की तक्रार त्या एकाच कारणाशी संबंधित आसा ज्याखातीर कोणत्याय न्यायालय, न्यायाधिकरण, मध्यस्थ वा इतर मंचा मुखार कार्यवाही सुरू आसा वा अशा न्यायालय, न्यायाधिकरण, मध्यस्थ वा मंचाकडेन कोणताय डिक्री, निर्णय वा आदेश दिल्लो आसा, तर कारण सांगून तक्रार नाकारपाचो आदेश दिता.

क्रमांक अपील प्राधिकरणा मुखार अपील
1 कलम 12 खालो दिल्लेल्या निर्णयामुळे वा कलम 13 च्या उपकलम (ड) ते (ग) मधील कारणांनी तक्रार नाकारल्यामुळे त्रस्त जालेलो पक्ष निर्णय वा तक्रार नाकारल्याची माहिती मेळ्ळ्याच्या तारखेपासून 30 दिसांच्या आत अपीलीय प्राधिकरणाक अपील करूंक शकता;

मात्र, बँकेकडेन अपील केल्याच्या प्रकरणांत, अपील दाखल करपाची 30 दिसांची मुदत तक्रारदारान कलम 12 च्या उपकलम (8) खालो दिल्लेल्या निर्णय स्वीकृती पत्र बँकेक मेळ्ळ्याच्या तारखेपासून सुरू जाता;

मात्र, अपीलीय प्राधिकरण संतुष्ट जाल्यार की अर्जदाराक वेळेभितर अपील ना करपाचें योग्य कारण आसलें, तर तो 30 दिसांपर्यंत अतिरिक्त मुदत दिवपाक शकता;

पुढें, बँकेन अपील फकत अध्यक्षांच्या आधीच्या मंजुरीन वा तांच्या अनुपस्थितीत व्यवस्थापकीय संचालक वा कार्यकारी संचालक वा मुख्य कार्यकारी अधिकारी वा समान दर्जाच्या अधिकाऱ्याच्या मंजुरीनच दाखल करूंक येता
2 अपीलीय प्राधिकरण पक्षांक ऐकून घेवपाची योग्य संधी दिल्ल्यानंतर:

(अ) अपील नाकारता; वा
(ब) अपील मान्य करून निर्णय रद्द करता; वा
(क) आवश्यक वा योग्य वाटलेल्या निर्देशांनुसार प्रकरण नव्यान निपटार्‍याखातीर बँकिंग लोकपालाक परत धाडता; वा
(ड) निर्णय बदलून तो प्रभावी करपाखातीर आवश्यक निर्देश दिता; वा
(इ) ताका योग्य वाटल्यार इतर कोणतूय आदेश काडता
3 अपीलीय प्राधिकरणाचो आदेश हाच प्रभाव राखता जशो कलम 12 खालो बँकिंग लोकपालान दिल्लेल्या निर्णयाचो वा कलम 13 खालो तक्रार नाकारल्याच्या आदेशाचो आसता

क्रमांक जनसामान्याक माहितीसाठी योजनेची मुख्य वैशिष्ट्यां दाखोवप
1 ह्या योजनेखालो येणाऱ्या बँकांनी हें खात्री करपाचें की योजनेचो उद्देश आनी तक्रार करपाच्या बँकिंग लोकपालाचें संपर्क तपशील बँकेच्या सगळ्या कार्यालयां आनी शाखांमधे स्पष्टपणेन दाखयले जावपाचें, ज्यान कोणूय व्यक्तीक पुरेशी माहिती मेळ्टा
2 ह्या योजनेखालो येणाऱ्या बँकांनी हें खात्री करपाचें की योजनेची एक प्रत नामांकित अधिकाऱ्याकडेन कार्यालयांत पाहपाखातीर उपलब्ध आसो, आनी त्याची सूचना दाखयली जावपाची आनी योजनेची प्रत बँकेच्या संकेतस्थळार ठेवपाची
3 ह्या योजनेखालो येणाऱ्या बँकांनी आपल्या प्रादेशिक वा विभागीय कार्यालयांत नोडल अधिकारी नेमपाचो आनी संबंधित बँकिंग लोकपाल कार्यालयाक कळयपाचो. ह्यो नोडल अधिकारी बँकेचें प्रतिनिधित्व करपाचो आनी तक्रारींबाबत माहिती दिवपाचो जबाबदार आसता. ज्या ठिकाणी एका बँकेचे एकापेक्षा जास्त विभाग बँकिंग लोकपालाच्या अधिकारक्षेत्रांत येतात, तेथ एक नोडल अधिकारी 'मुख्य नोडल अधिकारी' म्हणून नेमपाचो आसता

अडचणींचो निवारण
जर ह्या योजनेच्या तरतुदी लागू करतना कोणतीच अडचण निर्माण जाली, तर रिझर्व बँक अशा तरतुदी करूं शकता ज्या बँकिंग रेग्युलेशन कायदा, 1949 वा योजना यांच्याशी विसंगत ना, आनी ज्या अडचण दूर करपाखातीर आवश्यक वा योग्य दिसता.

बँकिंग लोकपाल योजना, 2006 लागू जावच्या आधी प्रलंबित तक्रारींचो निकाल आनी दिल्ल्या निर्णयांचो अंमलबजावणी संबंधित बँकिंग लोकपाल योजनांच्या तरतुदी आनी त्याखाली रिझर्व बँकान काढल्यो सूचनांप्रमाणें चालू रावतालो.

क्रमांक केंद्र बँकिंग लोकपाल कार्यालयाचो पत्तो कार्यक्षेत्र
1 अहमदाबाद सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक,
ला गज्जर चेंबर्स, आश्रम रोड,
अहमदाबाद-380 009
एसटीडी कोड: 079
दूरध्वनी क्रमांक: 26582357/26586718
फॅक्स क्रमांक: 26583325
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		गुजरात, केंद्रशासित प्रदेश दादरा आनी नगर हवेली,
दमन आनी दीव
2 बेंगळुरू सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
10/3/8, नृपथुंगा रोड
बेंगळुरू -560 001
एसटीडी कोड: 080
दूरध्वनी क्रमांक: 22210771/22275629
फॅक्स क्रमांक: 22244047
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		कर्नाटक
3 भोपाल सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
होशंगाबाद रोड
पोस्ट बॉक्स क्रमांक 32, भोपाल-462 011
एसटीडी कोड: 0755
दूरध्वनी क्रमांक: 2573772/2573776
फॅक्स क्रमांक: 2573779
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		मध्य प्रदेश
4 भुवनेश्वर सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
पं. जवाहरलाल नेहरू मार्ग
भुवनेश्वर-751 001
एसटीडी कोड: 0674
दूरध्वनी क्रमांक: 2396207/2396008
फॅक्स क्रमांक: 2393906
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		ओडिशा
5 चंदीगड सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
4 वी माळ, सेक्टर 17
चंदीगड
दूरध्वनी क्रमांक: 0172 - 2721109
फॅक्स क्रमांक: 0172 - 2721880
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		हिमाचल प्रदेश, पंजाब, केंद्रशासित प्रदेश चंदीगड आनी पंचकुला,
हरियाणाचें यमुना नगर आनी अंबाला जिल्हे
6 चेन्नई सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
फोर्ट ग्लेसीस, चेन्नई 600 001
एसटीडी कोड: 044
दूरध्वनी क्रमांक: 25395964
फॅक्स क्रमांक: 25395488
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		तमिळनाडू, केंद्रशासित प्रदेश पुडुचेरी (माहे विभाग वगळून) आनी अंडमान आनी निकोबार बेटां
7 गुवाहाटी सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
स्टेशन रोड, पान बाजार
गुवाहाटी-781 001
एसटीडी कोड: 0361
दूरध्वनी क्रमांक: 2542556/2540445
फॅक्स क्रमांक: 2540445
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		असम, अरुणाचल प्रदेश, मणिपूर,
मेघालय, मिझोराम, नागालॅंड आनी
त्रिपुरा
8 हैदराबाद सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
6-1-56, सचिवालय रोड
सैफाबाद, हैदराबाद-500 004
एसटीडी कोड: 040
दूरध्वनी क्रमांक: 23210013/23243970
फॅक्स क्रमांक: 23210014
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		आंध्र प्रदेश आनी तेलंगणा
9 जयपूर सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
राम बाग सर्कल,
टोंक रोड, पोस्ट बॉक्स क्रमांक 12
जयपूर-302 004
एसटीडी कोड: 0141
दूरध्वनी क्रमांक: 0141-5107973
फॅक्स क्रमांक: 0141-2562220
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		राजस्थान
10 कानपूर सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
एम. जी. रोड, पोस्ट बॉक्स क्रमांक 82
कानपूर-208 001
एसटीडी कोड: 0512
दूरध्वनी क्रमांक: 2306278/2303004
फॅक्स क्रमांक: 2305938
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		उत्तर प्रदेश (घाझियाबाद, गौतम बुद्ध नगर,
सहारनपूर, शामली (प्रबुद्ध नगर),
मुझफ्फरनगर, बागपत, मेरठ,
बिजनौर आनी अमरोहा (ज्योतिबा फुले
नगर) वगळून)
11 कोलकाता सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
15, नेताजी सुभाष रोड
कोलकाता-700 001
एसटीडी कोड: 033
दूरध्वनी क्रमांक: 22304982
फॅक्स क्रमांक: 22305899
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		पश्चिम बंगाल आनी सिक्कीम
12 मुंबई सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
4 वी माळ, आरबीआय बायकुला कार्यालय
बिल्डिंग, मुंबई सेंट्रल समोर
रेल्वे स्टेशन, बायकुला,
मुंबई-400 008
एसटीडी कोड: 022
दूरध्वनी क्रमांक: 23022028
फॅक्स क्रमांक: 23022024
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		महाराष्ट्र आनी गोवा
13 नवी दिल्ली (I) सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
संसद मार्ग, नवी दिल्ली
एसटीडी कोड: 011
दूरध्वनी क्रमांक: 23725445/23710882
फॅक्स क्रमांक: 23725218
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		दिल्ली
14 पटना सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
पटना-800 001
एसटीडी कोड: 0612
दूरध्वनी क्रमांक: 2322569/2323734
फॅक्स क्रमांक: 2320407
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		बिहार
15 तिरुवनंतपूरम सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
बेकरी जंक्शन
तिरुवनंतपूरम-695 033
एसटीडी कोड: 0471
दूरध्वनी क्रमांक: 2332723/2323959
फॅक्स क्रमांक: 2321625
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		केरळ, केंद्रशासित प्रदेश लक्षद्वीप
आनी केंद्रशासित प्रदेश पुडुचेरी (फकत
माहे विभाग)
16 नवी दिल्ली (II) सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
संसद मार्ग, नवी दिल्ली
एसटीडी कोड: 011
दूरध्वनी क्रमांक: 23724856
फॅक्स क्रमांक: 23725218-19
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		हरियाणा (पंचकूला, यमुना नगर आनी अंबाला जिल्हे वगळून) आनी उत्तर प्रदेशांतल्या गाझियाबाद आनी गौतम बुद्ध नगर जिल्हे
17 देहरादून सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
74/1 जीएमव्हीएन बिल्डिंग, 3 री माळ,
राजपूर रोड,
देहरादून - 248 001
एसटीडी कोड: 0135
दूरध्वनी क्रमांक: 2742003
फॅक्स क्रमांक: 2742001
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		उत्तराखंड आनी उत्तर प्रदेशांतल्या सात जिल्हे, जशे सहारनपूर, शामली (प्रबुद्ध नगर), मुजफ्फरनगर, बागपत, मेरठ, बिजनौर आनी अमरोहा (ज्योतिबा फुले नगर)
18 रांची सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
4 वी माळ, प्रगती सदन,
आरआरडीए बिल्डिंग,
कचहरी रोड, रांची
झारखंड 834001
एसटीडी कोड: 0651
दूरध्वनी क्रमांक: 2210512
फॅक्स क्रमांक: 2210511
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		झारखंड
19 रायपूर सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
54/949, शुभाशीष परिसर,
सत्य प्रेम विहार
महादेव घाट रोड, सुंदर
नगर, रायपूर- 492013
एसटीडी कोड: 0771
दूरध्वनी क्रमांक: 2242566
फॅक्स क्रमांक: 2242566
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		छत्तीसगढ
20 जम्मू सी/ओ भारतीय रिझर्व बँक
रेल हेड कॉम्प्लेक्स,
जम्मू- 180012
एसटीडी कोड: 0191
दूरध्वनी क्रमांक: 2477617
फॅक्स क्रमांक: 2477219
ईमेल: [email protected]
तक्रार दाखल करपाखातीर हांगा क्लिक करात 		जम्मू आनी काश्मीर राज्य